Hello Dart — lên xe

1. Dart là gì?

Dart là ngôn ngữ lập trình do Google phát triển, ra mắt tháng 10 năm 2011. Mục tiêu ban đầu: thay thế JavaScript cho ứng dụng web — nhưng kế hoạch đó thất bại. Dart sau đó được tái định vị làm ngôn ngữ chính cho Flutter (2017), và đây là lý do bạn biết đến Dart hôm nay.

Đặc điểm thiết kế của Dart:

• Client-side optimized — Dart tối ưu cho UI: hot reload nhanh, AOT compile cho production, garbage collector tuned cho UI workload.
• Sound static type system — type check tại compile-time và analyzer chứng minh được — không như TypeScript "gradual typing".
• Multi-platform — Dart compile được ra: native binary (ARM, x64), JavaScript (cho web), bytecode chạy trên Flutter engine.
• Cú pháp quen thuộc — gần với Java/JavaScript/C#, dễ học cho dev đã biết một trong các ngôn ngữ này.

Dart vs Flutter — đừng nhầm

Đây là điểm hay bị confuse ở beginner:

• Dart là ngôn ngữ. Tự nó chạy được trên terminal qua dart run, viết server (vd với shelf), viết CLI tool, hoặc đơn giản là script.
• Flutter là framework UI viết bằng Dart. Flutter SDK bundle sẵn Dart SDK tương thích, dùng lệnh flutter thay dart.

Sub-pillar này dạy Dart standalone trước — mọi ví dụ trong 8 chương Dart đều chạy bằng dart run, không cần cài Flutter. Sau khi master Dart, qua Flutter sub-pillar (15 chương) sẽ thấy nhẹ nhõm vì syntax đã quen.

2. Cài đặt Dart SDK

Có 3 cách cài Dart SDK trên máy. Recommend cách nào tuỳ vào use case:

Cách 1 — Homebrew (macOS, recommended)

Đơn giản nhất trên macOS:

brew tap dart-lang/dart
brew install dart

Verify:

dart --version
# Output mẫu: Dart SDK version: 3.3.0 (stable) (...) on "macos_arm64"

Linux: dùng apt (Debian/Ubuntu):

sudo apt-get update
sudo apt-get install apt-transport-https
wget -qO- https://dl-ssl.google.com/linux/linux_signing_key.pub | sudo gpg --dearmor -o /usr/share/keyrings/dart.gpg
echo 'deb [signed-by=/usr/share/keyrings/dart.gpg arch=amd64] https://storage.googleapis.com/download.dartlang.org/linux/debian stable main' | sudo tee /etc/apt/sources.list.d/dart_stable.list
sudo apt-get update
sudo apt-get install dart

Windows: tải installer từ dart.dev/get-dart hoặc dùng Chocolatey:

choco install dart-sdk

Cách 2 — Đi kèm Flutter SDK

Nếu sau này sẽ học Flutter, có thể chỉ cần cài Flutter SDK — Dart SDK đi kèm tự động. Lệnh sẽ là flutter pub get, dart run cũng có nhưng dùng Dart trong Flutter SDK.

Nhược điểm: nếu chỉ học Dart, cài thừa hàng GB của Flutter SDK (Android tools, iOS tools).

Cách 3 — Docker

Không muốn cài gì cả? Dùng image official:

docker run --rm -v "$PWD":/app -w /app dart:stable dart run hello.dart

Hữu ích cho CI/CD và máy không tin tưởng (sandbox).

3. DartPad — chạy Dart trên trình duyệt

DartPad (dartpad.dev) là REPL Dart chạy trên trình duyệt. Không cần cài gì — gõ code, bấm Run, ra kết quả. Phù hợp cho:

• Test một cú pháp mới nhanh (vd thử pattern matching Dart 3 mà chưa muốn update local SDK).
• Share snippet code với người khác (DartPad có chia sẻ qua URL).
• Học khi không có máy tính cài Dart sẵn.

4. Hello World — chạy file Dart đầu tiên

Tạo file hello.dart ở folder bất kỳ:

void main() {
  print('Xin chào, Dart!');
}

Chạy:

dart run hello.dart
# Output: Xin chào, Dart!

Phân tích từng dòng:

• void main() — entry point của Dart program. Mọi file .dart chạy được phải có hàm main. void là return type — không trả gì.
• print(...) — built-in function in ra stdout. Khác Java/Python, không cần System.out.println hay print(...) như Python (giống Python format nhưng câu lệnh không phải statement).
• '...' — string literal, dùng single quote là idiomatic. Double quote cũng được.
• Mỗi statement kết thúc bằng ; (semicolon bắt buộc, không như Python).

Thử thêm: function main có thể nhận command-line arguments:

void main(List<String> args) {
  final name = args.isNotEmpty ? args[0] : 'thế giới';
  print('Xin chào, $name!');
}

dart run hello.dart Việt
# Output: Xin chào, Việt!

dart run hello.dart
# Output: Xin chào, thế giới!

Lưu ý '$name' — đó là string interpolation. Sẽ deep dive ở chương 2. Tạm hiểu: $name được thay bằng giá trị của biến name khi compose string.

5. Dart CLI toolchain

Lệnh dart là Swiss Army knife — gom nhiều subcommand. Bảng các subcommand thường dùng:

Demo format:

// Trước format — code lủng củng
void main(  ) {var x=1+2;
   print( x);}

Chạy:

dart format hello.dart

// Sau format — chuẩn Dart style
void main() {
  var x = 1 + 2;
  print(x);
}

6. Tạo project chuẩn

Project Dart "real" không chỉ là một file .dart — có structure chuẩn. Tạo nhanh bằng template:

dart create -t console my_app
cd my_app

Structure sinh ra:

my_app/
├── analysis_options.yaml   # Cấu hình analyzer + lint rules
├── bin/
│   └── my_app.dart         # Entry point — main() ở đây
├── lib/
│   └── my_app.dart         # Code reusable, có thể import từ bin/ hoặc package khác
├── test/
│   └── my_app_test.dart    # Unit tests
├── CHANGELOG.md
├── README.md
├── pubspec.lock            # Lock file — phiên bản dependency cụ thể
└── pubspec.yaml            # Manifest project + dependencies

Phân tích từng folder/file:

• pubspec.yaml — tương đương package.json của Node.js. Liệt kê tên, version, dependency, dev_dependency.
• bin/ — entry point. File ở đây là "executable" — chạy được bằng dart run.
• lib/ — code thư viện. Reusable, có thể import từ bin/ hoặc package khác. Quy ước: 1 file = 1 module.
• test/ — unit test. Pattern: 1 file X.dart ở lib/ có 1 file X_test.dart ở test/.
• analysis_options.yaml — cấu hình analyzer + lint rules. Có thể inherit từ package:lints/recommended.yaml.
• pubspec.lock — lock file. Cố định version cụ thể của mọi dependency (kể cả transitive). Commit cho app, có thể bỏ cho library.

Chạy template default:

dart run
# Hoặc: dart run bin/my_app.dart
# Output: Hello world: 42!

dart run không có argument tự tìm entry trong bin/. Tiện.

7. pubspec.yaml + package management

Mở pubspec.yaml của project vừa tạo:

name: my_app
description: A sample command-line application.
version: 1.0.0
publish_to: 'none'

environment:
  sdk: ^3.3.0

dependencies:
  args: ^2.4.0

dev_dependencies:
  lints: ^3.0.0
  test: ^1.24.0

Giải thích:

• name, description, version — meta. name phải lowercase, underscore separator.
• publish_to: 'none' — đánh dấu không publish lên pub.dev. Bỏ dòng này nếu muốn publish.
• environment.sdk: ^3.3.0 — yêu cầu Dart SDK ≥ 3.3 và < 4.0 (theo semver caret).
• dependencies — package runtime. args ^2.4.0 nghĩa là cần version ≥ 2.4 và < 3.0.
• dev_dependencies — chỉ dùng dev (test, lint). Không ship trong production binary.

Thêm package từ pub.dev

pub.dev là package registry chính thức. Cài package:

dart pub add http
# Tự update pubspec.yaml + chạy pub get
dart pub get
# Resolve deps + tạo .dart_tool/ cache

Sau đó import:

import 'package:http/http.dart' as http;

void main() async {
  final response = await http.get(Uri.parse('https://api.github.com'));
  print(response.body);
}

.dart_tool/ — đừng commit

Sau pub get, folder .dart_tool/ xuất hiện. Đây là cache analyzer + build artifact. Giống node_modules/ ở JS. Add vào .gitignore:

# .gitignore
.dart_tool/
.packages
build/

8. IDE setup

Recommend 2 lựa chọn, dùng cái nào cũng được:

VS Code (recommended)

Cài 3 extension:

1. Dart (do Dart Code team Google maintain) — syntax highlight, analyzer integration, debug, hot reload.
2. Flutter (cùng team) — chỉ cần khi học Flutter sau này. Cài luôn cũng OK.
3. Awesome Flutter Snippets (optional) — shortcut sinh widget Flutter nhanh.

Settings recommend trong .vscode/settings.json:

{
  "[dart]": {
    "editor.formatOnSave": true,
    "editor.defaultFormatter": "Dart-Code.dart-code",
    "editor.rulers": [80],
    "editor.tabSize": 2,
    "editor.detectIndentation": false
  },
  "dart.lineLength": 80,
  "dart.previewFlutterUiGuides": true
}

IntelliJ IDEA / Android Studio

Cả 2 đều cùng platform JetBrains, cài plugin Dart + Flutter từ marketplace. Lợi thế: debugger mạnh, refactoring tools đầy đủ hơn VS Code. Nhược điểm: nặng máy, RAM ngốn.

Personal recommend: VS Code cho Dart standalone (chương 1-8), Android Studio cho Flutter (đặc biệt với debugger Android).

9. Compile mode — JIT vs AOT

Dart hỗ trợ 2 mode compile:

Demo:

# JIT — cold start ~1-2s, runtime VM
time dart run hello.dart
# Output: Xin chào, Dart!
# real    0m1.234s

# AOT — compile mất ~5-10s, sau đó cold start ~0.01s
dart compile exe hello.dart -o hello
time ./hello
# Output: Xin chào, Dart!
# real    0m0.012s

10. Bài tập

void main(List<String> args) {
  final name = args.isNotEmpty ? args[0] : 'người lạ';
  print('Xin chào, $name!');
}

import 'package:my_first/my_first.dart' as my_first;

void main(List<String> arguments) {
  print('Hello world: ${my_first.calculate()}!');
}

grep -c '^\s*[a-z_]*:$' pubspec.lock
# Hoặc đơn giản: dart pub deps

$ time dart run greet.dart
Xin chào, người lạ!
real    0m1.123s

$ time ./greet
Xin chào, người lạ!
real    0m0.011s

11. Quiz

.dart_tool/
.packages
build/

12. Tổng kết

Sau chương 1, bạn có:

• ✅ Dart SDK cài xong, dart --version chạy ra ≥ 3.3.
• ✅ Hiểu nhanh Dart là gì + vị trí Dart vs Flutter.
• ✅ Chạy được file .dart đầu tiên bằng dart run.
• ✅ Biết Dart CLI toolchain: run, compile, format, analyze, test, pub.
• ✅ Tạo project chuẩn với dart create + hiểu mỗi folder/file vai trò gì.
• ✅ Cài package từ pub.dev + biết phân biệt pubspec.yaml vs pubspec.lock.
• ✅ Setup VS Code (hoặc IntelliJ) với extension + settings cho Dart.
• ✅ Phân biệt JIT vs AOT compile mode.

13. Kết nối tới các chương khác

• Chương 2 — Variables & Types: đi sâu vào var, final, const, type inference, String interpolation, null safety basic.
• Chương 3 — Functions & Control Flow: named parameters, required keyword — pattern xuất hiện ở mọi widget Flutter.
• Flutter chương 1 (Setup): nhắc lại CLI toolchain nhưng với flutter wrapper thay dart.