Chương 01 — Filesystem & Navigation

1. Terminal & Shell — phân biệt nhanh

Terminal là cửa sổ (Terminal.app, iTerm2, VSCode integrated terminal...) — nó chỉ hiển thị text và nhận phím gõ.

Shell là chương trình chạy bên trong terminal, nhận lệnh và thực thi. macOS hiện đại dùng zsh mặc định. Bạn có thể kiểm tra:

$ echo $SHELL
/bin/zsh

2. Đường dẫn — Tuyệt đối vs Tương đối

Đường dẫn tuyệt đối (Absolute path)

Bắt đầu bằng / — mô tả vị trí từ gốc hệ thống. Luôn đúng dù bạn đang ở đâu.

/Users/you/Developer/IT Basic/CLI

Đường dẫn tương đối (Relative path)

Tính từ thư mục hiện tại. Không bắt đầu bằng /.

Developer/IT Basic/CLI    # từ /Users/you
./CLI                     # . = thư mục hiện tại
../JS                     # .. = thư mục cha
~/Documents               # ~ = home (/Users/you)

Khi tên thư mục có khoảng trắng

Shell tách lệnh thành các phần bằng khoảng trắng. Vì vậy cd IT Basic sẽ bị hiểu là: chạy cd với 2 đối số IT và Basic → báo lỗi "no such file or directory". Có 3 cách xử lý:

$ cd "IT Basic"     # cách 1: dấu ngoặc kép (phổ biến nhất)
$ cd 'IT Basic'     # cách 2: dấu ngoặc đơn
$ cd IT\ Basic       # cách 3: backslash escape — \ trước mỗi space

$ echo "Home: $HOME"
Home: /Users/you

$ echo 'Home: $HOME'
Home: $HOME     # không giãn nở

3. Bộ 5 lệnh navigation cốt lõi

3.1 pwd — Print Working Directory

In ra đường dẫn tuyệt đối của thư mục bạn đang đứng.

$ pwd
/Users/you/Developer/IT Basic/CLI

3.2 ls — List directory contents

Liệt kê file/folder. Các flag thường dùng:

Có thể kết hợp các flag:

$ ls -lah     # long + all + human-readable
$ ls -lt      # long, mới nhất lên đầu
$ ls ~/Documents # list 1 thư mục cụ thể

3.3 cd — Change Directory

$ cd /Users/you/Developer   # tuyệt đối
$ cd Developer              # tương đối
$ cd ..                     # lùi 1 cấp
$ cd ../..                  # lùi 2 cấp
$ cd ~                      # về home
$ cd                        # cũng về home
$ cd -                      # quay lại thư mục vừa rời

3.4 clear — Xóa màn hình

Cho terminal sạch sẽ. Phím tắt: Ctrl + L (giữ nguyên scroll history) hoặc Cmd + K trên macOS Terminal (xóa hẳn).

3.5 man — Manual

Đọc tài liệu chi tiết của 1 lệnh. Cực kỳ quan trọng.

$ man ls
# Phím:
#   Space / f  — trang sau
#   b          — trang trước
#   /keyword   — tìm trong man
#   n / N      — kết quả tiếp / trước
#   q          — thoát

4. Phím tắt terminal — phải nhớ

5. Thử ngay trong terminal giả lập

Gõ thử các lệnh đã học. Bắt đầu bằng pwd, ls, rồi cd Developer...

6. Bài tập tuần 1

Mở Terminal thật trên máy, làm tuần tự:

1. Gõ pwd — chép kết quả ra một file note.
2. Đi tới home bằng cd ~, sau đó ls -la. Bạn thấy bao nhiêu file ẩn (bắt đầu bằng .)?
3. Đi tới ~/Developer/IT Basic/CLI. Liệt kê dạng long, sắp xếp theo thời gian sửa, mới nhất lên đầu.
4. Lùi 2 cấp về ~/Developer bằng 1 lệnh duy nhất.
5. Dùng cd - quay lại nơi vừa rời.
6. Mở man ls, tìm flag -S (gõ /-S), đọc xong nhấn q. Flag đó làm gì?
7. Gõ ls rồi nhấn Tab 2 lần — terminal gợi ý gì?
8. Gõ Ctrl + R, gõ cd — bạn thấy lịch sử các lần cd trước. Nhấn Esc hoặc Ctrl + G để thoát.

7. Quiz — Kiểm tra kiến thức

8. Tổng kết

Sau tuần 1, bạn cần phản xạ tự động:

• ✅ Phân biệt path tuyệt đối / tương đối, hiểu ~, ., ..
• ✅ Dùng thành thạo pwd, ls -lah, cd với mọi biến thể
• ✅ Đọc man, biết tìm flag bằng /
• ✅ Nhớ ít nhất 6 phím tắt: Tab, ↑↓, Ctrl+C/L/A/E/R

Tuần 2 chúng ta sẽ học cách tạo, copy, di chuyển, xóa file và quản lý quyền truy cập.