Chương 02 — File operations & Permissions

1. Tạo file & folder

mkdir — make directory

$ mkdir notes              # tạo folder "notes"
$ mkdir a b c              # tạo nhiều folder cùng lúc
$ mkdir -p proj/src/utils  # -p: tạo cả parent nếu chưa có

touch — tạo file rỗng / cập nhật mtime

$ touch README.md         # tạo file rỗng
$ touch a.txt b.txt c.txt # nhiều file
$ touch README.md         # nếu đã có: chỉ update modified time

Trick hay: touch tạo file rỗng để placeholder, hoặc bump mtime để build system rebuild lại file đó.

2. Copy & di chuyển

cp — copy

$ cp a.txt b.txt           # copy file → file (b.txt là bản sao của a.txt)
$ cp a.txt notes/          # copy vào folder notes/
$ cp -r notes backup        # -r: copy đệ quy (cho folder)
$ cp -i a.txt b.txt        # -i: hỏi trước khi ghi đè (an toàn)
$ cp -v a.txt b.txt        # -v: verbose, in ra việc đang làm

mv — move HOẶC rename

Một mánh hay biết: trên Unix không có lệnh "rename" riêng. mv đảm nhiệm cả hai:

$ mv old.txt new.txt        # rename: cùng folder, khác tên
$ mv file.txt ~/Documents/  # move: khác folder
$ mv a.txt b.txt notes/     # nhiều file → 1 folder

3. Xóa — phải cẩn thận

rm — remove (KHÔNG có thùng rác!)

$ rm a.txt              # xóa 1 file
$ rm a.txt b.txt c.txt  # xóa nhiều file
$ rm -r notes            # -r: xóa folder và mọi thứ bên trong
$ rm -i a.txt           # -i: hỏi xác nhận từng file
$ rm -rf /tmp/build      # -f: force, không hỏi gì hết — RẤT NGUY HIỂM

rmdir — chỉ xóa folder RỖNG

$ rmdir empty-folder    # OK
$ rmdir notes           # Lỗi nếu notes/ có file bên trong

Tại sao tồn tại? Vì rmdir an toàn hơn rm -r — nó không thể xóa nhầm file quan trọng.

rm -rf /        # xóa toàn bộ máy
rm -rf /*       # tương đương
rm -rf ~        # xóa toàn bộ home directory
rm -rf "$VAR"   # nếu $VAR chưa set → thành rm -rf "" → vẫn nguy hiểm

Cách an toàn hơn

• Dùng rm -i để được hỏi xác nhận — chậm hơn nhưng an toàn.
• Cài brew install trash trên macOS — gõ trash file sẽ chuyển vào Trash thay vì xóa hẳn.
• Tạo alias trong ~/.zshrc: alias rm='rm -i'

4. Wildcards (glob pattern)

Khi muốn áp dụng lệnh cho nhiều file cùng lúc theo pattern, dùng wildcard. Shell sẽ expand chúng ra danh sách file thật trước khi gọi lệnh.

$ ls *.txt                # mọi file .txt trong folder hiện tại
$ rm tmp_*                # xóa mọi file bắt đầu bằng tmp_
$ cp *.{js,ts} backup/    # copy mọi .js và .ts
$ mv img-?.png images/    # img-1.png, img-2.png... vào images/

5. Quyền truy cập (Permissions) — phần cốt lõi

Chạy ls -l bạn sẽ thấy đầu mỗi dòng có 10 ký tự kỳ lạ:

-rw-r--r--  1 you  staff   42 May  8  README.md
drwxr-xr-x  3 you  staff  128 May  8  notes

Đọc 10 ký tự

 d  rwx  r-x  r-x
 │   │    │    └── other (mọi user khác)
 │   │    └─────── group (nhóm của file)
 │   └──────────── user (chủ file)
 └──────────────── type: d=dir, -=file, l=symlink

3 quyền cơ bản

Octal notation (cách phổ biến nhất)

Mỗi nhóm 3 ký tự được mã hóa thành 1 chữ số 0-7:

Các giá trị thường gặp:

chmod — change mode

$ chmod 755 script.sh          # octal
$ chmod +x script.sh           # symbolic: thêm execute cho mọi người
$ chmod u+x script.sh          # chỉ thêm execute cho user (owner)
$ chmod go-w file.txt          # bỏ write cho group và other
$ chmod -R 755 my-project       # đệ quy cho cả thư mục con

Symbolic notation: [ugoa][+-=][rwx]

• Đối tượng: u = user, g = group, o = other, a = all
• Toán tử: + thêm, - bớt, = set chính xác
• Quyền: r, w, x

6. Owner & sudo

$ chown alice file.txt         # đổi owner thành alice
$ chown alice:devs file.txt    # owner=alice, group=devs
$ chgrp devs file.txt          # chỉ đổi group

Đổi owner thường yêu cầu sudo (chạy với quyền root):

$ sudo chown root /etc/myconfig
Password: ********

7. Thử ngay trong terminal giả lập

Simulator đã hỗ trợ các lệnh mới — thử các kịch bản:

1. Tạo cấu trúc: mkdir -p workspace/notes
2. Tạo file: touch workspace/notes/idea.txt
3. Vào kiểm tra: cd workspace && ls -la
4. Copy: cp notes/idea.txt notes/idea-backup.txt
5. Đổi tên: mv notes/idea.txt notes/great-idea.txt
6. Xóa file: rm notes/idea-backup.txt
7. Xóa folder: cd .. && rm -r workspace

8. Bài tập về nhà

Trên Terminal thật, làm tuần tự (xong báo lại tôi check):

1. Vào ~/Developer/IT Basic/CLI. Tạo folder practice, vào trong.
2. Tạo cấu trúc: practice/src/main.js và practice/src/utils.js chỉ bằng 2 lệnh (gợi ý: mkdir -p + touch với multiple args).
3. Trong practice/, tạo 5 file: note1.txt, note2.txt, ..., note5.txt bằng 1 lệnh dùng brace expansion.
4. Copy toàn bộ folder src/ sang src-backup/.
5. Đổi tên main.js thành app.js.
6. Tạo file hello.sh chứa nội dung echo "Hi" (gợi ý: echo ... > hello.sh — sẽ học chi tiết ở Chương 3, giờ cứ thử).
7. Cấp quyền chạy cho hello.sh: chmod +x hello.sh. Chạy nó: ./hello.sh.
8. Kiểm tra ls -l — quyền đã đổi thành gì?
9. Dọn dẹp: xóa toàn bộ practice/. Dùng rm -r hay rm -rf? Vì sao?

9. Quiz — Kiểm tra kiến thức

10. Tổng kết

• ✅ Tạo file/folder: mkdir -p, touch
• ✅ Copy/move: cp -r, mv (cũng dùng để rename)
• ✅ Xóa cẩn thận: rm không có Trash; cảnh giác với -rf
• ✅ Wildcards: *, ?, [abc], {a,b}
• ✅ Hiểu rwx cho user/group/other; đọc được ls -l
• ✅ Dùng chmod 755 / chmod +x thành thạo
• ✅ Biết khi nào cần sudo, khi nào không

Chương 3 chúng ta sẽ học pipes & redirects — chỗ CLI thật sự thể hiện sức mạnh: ghép nhiều lệnh thành chuỗi xử lý.