Chương 09 — Tmux & productivity

1. Vì sao tmux

tmux (terminal multiplexer) cho phép bạn chạy nhiều shell trong cùng 1 cửa sổ, chia màn hình thành panes, gom panes thành windows, gom windows thành sessions — và quan trọng nhất: session vẫn sống ngay cả khi bạn ngắt kết nối.

So sánh với mở nhiều tab iTerm

Use case kinh điển: bạn SSH lên VPS, chạy npm run build mất 20 phút. Đóng laptop đi café — về nhà attach lại session, build vẫn đang chạy hoặc đã xong, log còn nguyên.

2. Cài đặt & lệnh cơ bản

Cài tmux

$ brew install tmux         # macOS
$ tmux -V                   # kiểm tra phiên bản
tmux 3.4

Vòng đời session

$ tmux new -s work          # tạo session tên "work"
$ tmux ls                    # liệt kê session đang có
work: 1 windows (created Thu May  8 09:12:33 2026)
$ tmux attach -t work        # quay lại session work (gõ tắt: tmux a -t work)
$ tmux a                     # attach session gần nhất
$ tmux kill-session -t work  # xóa hẳn session work
$ tmux kill-server           # tắt sạch mọi session

Prefix key — phím "kích hoạt"

Mọi phím tắt trong tmux đều bắt đầu bằng prefix. Mặc định là Ctrl-b (giữ Ctrl + bấm b, thả ra, rồi mới bấm phím lệnh kế tiếp).

Cú pháp ta sẽ dùng xuyên suốt: Ctrl-b % nghĩa là "bấm prefix, thả, rồi bấm %".

3. Pane & window

Hierarchy của tmux: session chứa nhiều window (như tab), mỗi window chia thành nhiều pane (như split pane trong iTerm).

Pane — chia màn hình

# Bên trong tmux, gõ prefix rồi:
Ctrl-b %        # split dọc (chia trái/phải)
Ctrl-b "        # split ngang (chia trên/dưới)
Ctrl-b ←/→/↑/↓  # di chuyển giữa các pane
Ctrl-b o        # nhảy qua pane kế tiếp
Ctrl-b z        # zoom: phóng to pane hiện tại (toggle)
Ctrl-b x        # đóng pane hiện tại (hỏi xác nhận)
Ctrl-b {        # swap pane sang trái
Ctrl-b }        # swap pane sang phải

Window — như tab

Ctrl-b c        # tạo window mới
Ctrl-b n        # next window
Ctrl-b p        # previous window
Ctrl-b 0..9     # nhảy thẳng tới window số đó
Ctrl-b ,        # rename window hiện tại
Ctrl-b w        # mở list window có sẵn để chọn
Ctrl-b &        # kill window hiện tại

Bảng phím tắt cần thuộc

4. Detach & resume — siêu năng lực thật sự

Đây là lý do chính người ta dùng tmux. Ctrl-b d sẽ detach — tách bạn ra khỏi session, nhưng tiến trình bên trong vẫn tiếp tục chạy. Quay lại bằng tmux a.

$ tmux new -s deploy
# bên trong session, chạy lệnh dài:
$ npm run build && rsync -avz dist/ user@server:/var/www/

# Bấm Ctrl-b d → quay về terminal thường, build vẫn chạy ngầm

$ tmux ls
deploy: 1 windows (attached)
$ tmux a -t deploy        # vào lại xem tiến độ

5. Alias & ~/.zshrc

Mỗi lần mở terminal, zsh đọc file ~/.zshrc. Đây là chỗ bạn định nghĩa alias, biến môi trường, function — tóm lại là biến terminal thành của riêng mình.

Alias — gõ tắt

# Mở file config:
$ nano ~/.zshrc

# Thêm các dòng:
alias gs="git status"
alias gd="git diff"
alias gco="git checkout"
alias ll="ls -lah"
alias ..="cd .."
alias rmi="rm -i"           # rm có hỏi xác nhận, an toàn hơn

Sau khi sửa file, reload mà không cần đóng terminal:

$ source ~/.zshrc
$ gs                       # giờ chạy được rồi

Bảng alias khuyến nghị

Biến môi trường & PATH

# Trong ~/.zshrc:
export EDITOR="nvim"
export PATH="$HOME/bin:$PATH"     # thêm ~/bin vào đầu PATH

# Kiểm tra:
$ echo $PATH
$ echo $EDITOR

Nguyên tắc: bất kỳ lệnh nào bạn gõ > 3 lần/ngày — hãy đặt alias.

6. Dotfiles, oh-my-zsh, starship

Dotfiles — config là code

Các file cấu hình bắt đầu bằng dấu chấm (.zshrc, .tmux.conf, .gitconfig) gọi chung là dotfiles. Best practice: đẩy chúng lên 1 git repo riêng (vd github.com/you/dotfiles) để máy mới chỉ cần clone là có toàn bộ setup.

$ mv ~/.zshrc ~/dotfiles/zshrc
$ ln -s ~/dotfiles/zshrc ~/.zshrc
$ cd ~/dotfiles && git init && git add . && git commit -m "init"

oh-my-zsh — framework cho zsh

$ sh -c "$(curl -fsSL https://raw.githubusercontent.com/ohmyzsh/ohmyzsh/master/tools/install.sh)"

Sau khi cài, sửa ZSH_THEME và plugins=(...) trong ~/.zshrc. Plugins hữu ích: git, z (jump tới folder hay dùng), zsh-autosuggestions (gợi ý lệnh xám xám theo lịch sử), zsh-syntax-highlighting.

starship — prompt đẹp, nhanh

$ brew install starship
# thêm vào CUỐI ~/.zshrc:
eval "$(starship init zsh)"

Starship hiện ra git branch, ngôn ngữ project (Node version, Python venv...), thời gian chạy lệnh trước đó. Cấu hình ở ~/.config/starship.toml — chỉ chỉnh khi cần.

Khuyến nghị tối thiểu cho người mới: vài alias gõ tắt, prompt rõ ràng (starship hoặc oh-my-zsh theme robbyrussell), không cần cài hết plugin trên đời. Thêm dần khi thấy thật sự thiếu.

7. Thử ngay trong terminal giả lập

Lưu ý: simulator này không chạy tmux thật (tmux cần TTY). Nhưng bạn có thể thử các lệnh quanh việc cấu hình shell:

1. Xem PATH hiện tại: echo $PATH
2. Xem editor mặc định: echo $EDITOR
3. Liệt kê alias có sẵn: alias
4. Tạo alias tạm: alias gs="git status" rồi gõ gs
5. Export biến tạm: export FOO=bar && echo $FOO

8. Bài tập về nhà

Trên Terminal thật (không phải simulator), làm tuần tự:

1. Cài tmux: brew install tmux. Kiểm tra tmux -V.
2. Tạo session đầu tiên: tmux new -s learn. Bên trong, split pane dọc (Ctrl-b %), chạy top ở pane phải, gõ lệnh ở pane trái.
3. Detach (Ctrl-b d), kiểm tra tmux ls, attach lại bằng tmux a -t learn.
4. Tạo window thứ 2 (Ctrl-b c), rename thành logs bằng Ctrl-b ,. Nhảy qua lại bằng Ctrl-b n/p.
5. Mở ~/.zshrc, viết 5 alias hữu ích cho bản thân (tham khảo bảng ở mục 5). source ~/.zshrc rồi test từng alias.
6. Cài starship (brew install starship) và thêm eval "$(starship init zsh)" vào cuối ~/.zshrc. Mở terminal mới — prompt khác chưa?
7. Tạo file ~/.tmux.conf với nội dung sau (đặt prefix thành Ctrl-a + bật chuột):

   # remap prefix Ctrl-b → Ctrl-a
   unbind C-b
   set -g prefix C-a
   bind C-a send-prefix
   
   # bật mouse: kéo chia pane, scroll
   set -g mouse on
   
   # bắt đầu đếm window/pane từ 1 thay vì 0
   set -g base-index 1
   setw -g pane-base-index 1

8. Reload config từ trong tmux: Ctrl-a : rồi gõ source-file ~/.tmux.conf. Test prefix mới.
9. Tạo repo ~/dotfiles, đưa .zshrc và .tmux.conf vào, push lên GitHub (private repo cũng được).

9. Quiz — Kiểm tra kiến thức

10. Tổng kết

• ✅ tmux: terminal multiplexer — nhiều pane/window/session, sống sót qua disconnect
• ✅ Vòng đời: tmux new -s, tmux ls, tmux a -t, kill-session
• ✅ Prefix mặc định Ctrl-b (hay remap thành Ctrl-a); thuộc > 10 phím tắt cốt lõi
• ✅ Detach Ctrl-b d = đóng cửa sổ mà tiến trình vẫn chạy
• ✅ Alias trong ~/.zshrc; reload bằng source ~/.zshrc
• ✅ Dotfiles version-control bằng git repo riêng; cài oh-my-zsh hoặc starship cho prompt đẹp

Chương 10 chúng ta sẽ học Automation & cron — tự động hoá các tác vụ lặp lại: backup hằng ngày, fetch dữ liệu định kỳ, dọn rác cuối tuần. Terminal của bạn sẽ làm việc cả khi bạn đang ngủ.